Yöntem

Kaynaklar eşit değildir. Her kayıt en az bir A veya B sınıfı kaynağa dayanmak zorundadır; dayanmıyorsa taslak olarak kalır ve yayımlanmaz.

A

Birincil resmî

Resmî Gazete, meclis tutanağı, kanun metni, mahkeme kararı, devlet arşivi belgesi, resmî istatistik serisi.

Tek başına yeterlidir.

B

Birincil dolaylı

Olayın çıktığı günün gazetesi, dönem dergisi, istatistik yıllığı, kurum faaliyet raporu, yabancı diplomatik yazışma.

Tek başına yeterlidir; yayın organının siyasi çizgisi kayda not edilir.

C

Akademik ikincil

Hakemli makale, doktora tezi, üniversite yayını monografi.

A veya B kaynağa işaret ettiği ölçüde kabul edilir.

D

Tanıklık

Anı, sözlü tarih, röportaj, günlük.

Destekleyicidir; tek başına asla yetmez.

E

Türev

Haber derlemesi, popüler tarih kitabı, belgesel, blog.

Kaynak değil, izdir. Arkasındaki A veya B bulunur.

F

Kaynak sayılmaz

Ansiklopedi maddesi, sosyal medya, forum, anonim iddia.

Atıf verilmez; yalnızca gerçek kaynağa ulaşmak için izlenir.

1. İddia ayrıştırılır. Olgu kısmı (kim, ne zaman, ne) ile yorum kısmı (bu ne anlama gelir) birbirinden ayrılır. Yalnızca olgu doğrulanır; yorum sahibine atfedilir.
2. Birincil kaynak aranır. İkincil bir metinden alıntılamak yerine, o metnin dayandığı belgeye inilir.
3. Bağımsız ikinci kaynak aranır. Birbirini kopyalayan iki haber tek kaynak sayılır.
4. Çelişki kaydedilir. Kaynaklar farklı tarih, sayı veya isim veriyorsa hepsi yazılır ve hangisinin neden daha güçlü olduğu gerekçelendirilir.
5. Güven seviyesi atanır. Her kayıt aşağıdaki etiketlerden birini taşır.

Kesin

Birincil kaynak var ve bağımsız ikinci bir kaynakla teyit edilmiş.

Muhtemel

Kaynak güçlü ama bağımsız teyit henüz sağlanmamış.

Tartışmalı

Güvenilir kaynaklar birbiriyle çelişiyor. Çelişki kayıtta gösterilir.

Tek kaynak

Yalnızca bir kaynak var; başka hiçbir yerde teyit edilemedi.

Doğrulanmadı

İddia kayda alındı ama hiçbir kaynakla desteklenemedi. Yayına çıkmaz.

Ne olduğu belgeyle sabitlenir; ne anlama geldiği tartışmaya açıktır. Bu ikisi aynı paragrafta karıştırılmaz. Bir olayın birden fazla okuması varsa hepsi adıyla ve kaynağıyla sunulur: resmî anlatı, muhalif anlatı, akademik literatür, yabancı arşiv. Hiçbiri diğerinin yerine geçecek şekilde tek doğru olarak sunulmaz.

Ekonomik ve istatistiksel her veri kurumu, seri adı, dönemi, birimi ve varsa baz yılı ile birlikte verilir. Karşılaştırmalarda nominal ile reel ayrımı belirtilir. Seri revizyonları ve 2005 para birimi reformu gibi kırılmalar, karşılaştırmayı bozdukları için ayrıca not edilir.

Tartışmalı konulardan kaçılmaz, ama kanıt eşiği yükseltilir. Yaşayan kişilere yönelik olumsuz iddialarda hukuki sürecin hangi aşamada olduğu her zaman belirtilir: iddia, soruşturma, dava, mahkûmiyet, beraat. Beraat, iddiayla aynı görünürlükte yazılır. Tartışmalı mağdur ve kayıp sayılarında tek bir rakam dayatılmaz; kaynağı ve sayım yöntemiyle birlikte aralık verilir. Etnik, dinî veya toplumsal gruplara dair genelleme yapılmaz; yalnızca belgeli olaylar ve resmî politika metinleri kaydedilir.

Hata yapılabileceği varsayımı bu külliyatın kurucu kabulüdür. Yanlış bulunan kayıt sessizce silinmez: düzeltme notuyla güncellenir, neyin neden değiştiği ve hangi kaynağa dayanıldığı yazılır, kaydın önceki hâli sürüm geçmişinde kalır. Kaynağıyla birlikte gelen her düzeltme talebi değerlendirilir.

Burada bir tez savunulmaz, bir taraf haklı çıkarılmaz, güncel siyasi tartışmaya malzeme üretilmez. Amaç ikna etmek değil, kayda geçirmektir. Okur belgeye bakar ve kendi sonucuna varır.