KURUMSAL TARİHBELGEYE DAYALIKTKurumsal TarihBelgeye dayalı Türk tarihi külliyatı

Dönemler

Külliyat Cumhuriyet'le başlamaz. Erken bozkır çağından bugüne uzanır. Her dönemin kaynak rejimi farklıdır: birinde Resmî Gazete vardır, ötekinde tek bir yazıt ve komşu bir imparatorluğun kroniği. Yöntem aynı kalır, kanıt eşiği aynı kalır; değişen sadece hangi belgeye bakıldığıdır.

  1. Erken bozkır ve Hun çağı

    ~MÖ 1000 – 552

    Arkeoloji, Çin hanedan tarihleri ve komşu imparatorluk kayıtları. Yazılı Türkçe kaynak yok.

  2. Göktürk ve Uygur çağı

    552 – 840

    Orhun ve Yenisey yazıtları: Türkçe ilk birincil metinler. Kağanın resmî anlatısı, Çin kaynağıyla karşılaştırılır.

  3. İslamlaşma ve ilk Müslüman Türk devletleri

    840 – 1040

    Karahanlılar, Gazneliler, İdil Bulgarları. Kâşgarlı, Yusuf Has Hâcib, İbn Fadlan, sikkeler.

  4. Selçuklu çağı

    1040 – 1308

    Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, atabeylikler. Vakayiname, kitabe, sikke, vakfiye.

  5. Beylikler, İlhanlı, Timur ve Altın Orda

    1243 – 1500

    Yarlık, vakfiye, kitabe, seyyah kaydı, İtalyan koloni arşivleri.

  6. Osmanlı kuruluş ve klasik çağ

    1299 – 1600

    Tahrir defterleri, mühimme, kadı sicilleri, vakfiyeler, erken kronikler.

  7. Osmanlı dönüşüm ve Tanzimat

    1600 – 1908

    BOA fonları, salnameler, Takvim-i Vekayi, konsolosluk raporları.

  8. II. Meşrutiyet ve savaşlar

    1908 – 1918

    Meclis-i Mebusan zabıtları, dönem basını, yabancı arşivler.

  9. Millî Mücadele

    1919 – 1923

    TBMM zabıtları, antlaşma metinleri, dönem basını.

  10. Cumhuriyet

    1923 –

    Resmî Gazete, TBMM tutanağı, mahkeme kararı, istatistik serileri.

  11. Türk dünyası

    paralel eksen

    Anadolu dışındaki Türk siyasi varlıkları: Türkistan hanlıkları, Kırım, Kazan, Azerbaycan, çağdaş Türk cumhuriyetleri.

Erken dönemlerde kanıt disiplini

Burası külliyatın en dikkat isteyen yeri; iki karşıt hatadan da kaçınılır. Şişirme:bir arkeolojik buluntuyu ya da kaynakta adı geçen bir kavmi doğrudan "Türk" saymak. Erken dönemlerde etnik kimlik, dil ve siyasi aidiyet aynı şey değildir. Silme: yazılı Türkçe kaynak yok diye dönemin tamamını kapsam dışı bırakmak. Çin hanedan tarihleri, arkeoloji ve dilbilim ciddi kanıt üretir.

Kural şu: erken dönem kaydı, kaynağın ne dediğini yazar — demediğini değil. Çin kaynağı Xiongnu diyorsa kayıt Xiongnu der; kimlik özdeşliği ayrı bir yorum olarak, sahibiyle ve karşı görüşüyle birlikte sunulur.

"Türk" adının ilk kesin siyasi kullanımı 552 Göktürk devleti ve Orhun yazıtlarıdır. Öncesi için kayıtlar daha düşük güven seviyesiyle ve tartışma notuyla girilir. Türk tarihinin uzunluğuna dair iddialar da birer tezdir, olgu değil: külliyat bu tezleri ne reddeder ne benimser — kim, ne zaman, hangi gerekçeyle savundu, karşı görüş ne der, hepsi kaydedilir.

Ölçütlerin tamamı Yöntem sayfasında.